Ekonomija
Uvođenje eura u Crnoj Gori: ključna ekonomska i politička odluka
Crna Gora je 1999. godine uvela njemačku marku, a potom i euro, čime je ostvarila monetarnu stabilnost i postavila temelje za nezavisnost i ekonomski razvoj.
Istoričari često ističu važnost ekonomskih odluka koje mijenjaju sudbine naroda, a u slučaju Crne Gore ključni trenutak bio je napuštanje dinara 1999. godine. Tada, iako bez formalnog suvereniteta, Crna Gora je bez saglasnosti Beograda uvela njemačku marku kao paralelnu valutu uz jugoslovenski dinar, što je bio hrabar korak ka nezavisnosti.
Dinar je povučen iz upotrebe 1. januara 2001. godine, a Crna Gora je koristila stabilnu i međunarodno priznatu valutu koja nije bila pod kontrolom domaćih vlasti. Ova odluka je bila jedna od najvažnijih u savremenoj istoriji Crne Gore, kako na ekonomskom, tako i na političkom planu, jer je monetarna samostalnost prethodila političkoj nezavisnosti.
Godine 2002. njemačku marku je zamijenio euro, čime je Crna Gora dobila stabilnu valutu i međunarodni kredibilitet u periodu priprema za obnovu nezavisnosti. To je omogućilo razvoj turizma i stranih investicija, jer su investitori i kupci bili oslobođeni valutnog rizika.
Međutim, korišćenje eura ne znači i članstvo u eurozoni. Eurozona je formalna zajednica sa sopstvenim pravilima, gdje članice učestvuju u donošenju monetarne politike i imaju pristup sistemu hitne likvidnosne podrške. Crna Gora nema ta prava jer ne upravlja svojom valutom niti monetarnom politikom, već preuzima politiku Evropske centralne banke.
Proces pristupanja eurozoni je složen jer se zasniva na postojanju nacionalne valute koja se uključuje u Evropski mehanizam deviznih kurseva (ERM II). Crna Gora nema nacionalnu valutu, pa ne može proći kroz ovaj mehanizam, a za takvu situaciju još ne postoji pravni okvir.
EMU (Ekonomska i monetarna unija) uspostavljena je kroz tri faze, a završna faza podrazumijeva ispunjavanje kriterijuma stabilnosti prije ulaska u eurozonu. Crna Gora je euro uvela gotovo dvije decenije prije nego što je mogla formalno započeti proces pristupanja EU, preskočivši međufaze i njihove rizike.
Poglavlje 17 u pristupnim pregovorima, koje se odnosi na ekonomsku i monetarnu politiku, otvoreno je 2018. godine i predstavlja poseban izazov zbog specifične monetarne istorije Crne Gore. Evropska komisija navodi da korišćenje eura bez formalnog sporazuma predstavlja "specifičnost" pregovora, jer postojeća pravila nisu predvidjela takvu situaciju.