Ekonomija
UNECE upozorava: Skoro polovina stanova u Crnoj Gori nije stalno nastanjena uprkos građevinskom bumu
Crna Gora je u posljednjih 12 godina dobila preko 78 hiljada novih stanova, dok je broj stanovnika porastao samo dva odsto. UNECE ukazuje na alarmantno stanje sa 46% praznih stanova i preporučuje vraćanje neuseljenih stanova u stalnu upotrebu.
Prema podacima popisa stanovništva iz 2023. godine, u Crnoj Gori je evidentirano ukupno 392.909 stanova, što je za 78.205 više nego 2011. godine. Ipak, broj stanovnika porastao je samo za 2%, dok je broj domaćinstava porastao za 15%. UNECE navodi da je čak 46% stambenih jedinica prazno, što predstavlja alarmantno stanje na tržištu stanova.
"Popisom stanovništva i stanova, sprovedenim 2023. godine, u Crnoj Gori je evidentirano ukupno 392.909 stanova, što je 78.205 više nego na prethodnom popisu iz 2011. godine. Međutim, samo 72% stanova namijenjeno je za stanovanje, dok se ostatak koristi u druge svrhe na primjer, za turističku djelatnost i stanove za odmor", konstatuje UNECE.
Stambeni fond je porastao za 26%, dok je broj stanovnika porastao za samo 2%. Najintenzivnija stambena izgradnja zabilježena je u primorskim opštinama i Podgorici, dok su neke opštine u unutrašnjosti zabilježile smanjenje ili neznatan rast broja stanova.
Broj stanova na 1.000 stanovnika porastao je sa 508 u 2011. na 627 u 2023. godini, što je 23% više, a taj pokazatelj je za 21% veći od prosjeka EU. U 2022. godini završeni stanovi činili su 1,7% ukupnog stambenog fonda, gotovo dvostruko više od prosjeka EU.
"Ove pokazatelje stambenog obezbjeđenja potrebno je analizirati u korelaciji sa drugim podacima, kao što su prazne kuće, sekundarne stambene jedinice, stanovi koji se koriste u turističke svrhe poput Airbnb, te napuštene kuće i stanovi. Prema rezultatima popisa sprovedenog 2023, 72,72% stambenog fonda klasifikovano je kao jedinice za stalno stanovanje, u poređenju sa 64% u 2011, što ukazuje na trend smanjenja praznih i privremeno praznih stambenih jedinica, iako taj udio i dalje ostaje visok, 27 %. Međutim, od stanova za stalno stanovanje, samo 75% su nastanjeni stanovi, dok su ostali privremeno prazni ili napušteni, što znači da je od ukupnog broja stanova za stanovanje u Crnoj Gori samo 54% kontinuirano nastanjeno", navodi se u dokumentu.
Raspodjela stalno nastanjenih stanova značajno varira među opštinama. Opštine sa preko 50% stanova koji se ne koriste za stalno stanovanje uglavnom su u primorskom regionu zbog "kondo-turizma", dok je depopulacija glavni uzrok u sjevernim opštinama.
"Žabljak je, na primjer, povećao broj stanova za više od 30% između 2011. i 2023. godine, uprkos smanjenju stanovništva od 18%", navodi UNECE.
Vlada još nije usvojila standarde za adekvatne životne uslove, uključujući minimalnu površinu za domaćinstva i definiciju stambene prenatrpanosti. Takođe, iako 97% stanovništva ima pristup vodosnabdijevanju, samo 81,5% je priključeno na javni vodovodni sistem.
Stambeni sektor je važan za crnogorsku privredu, sa značajnim doprinosom građevinske industrije i nekretnina, posebno u većim gradovima poput Podgorice, Budve i Kotora. U 2023. godini, građevinski sektor i djelatnosti nekretnina činili su 8,8% BDP-a, dok je građevinski sektor samostalno doprinio sa 3,5%.
UNECE ukazuje na fragmentisanost stambene politike u Crnoj Gori, sa nadležnostima raspoređenim između više ministarstava i agencija, što smanjuje efikasnost. Preporučuje se konsolidacija koordinacije stambene politike u okviru jednog nacionalnog ministarstva ili tijela nadležnog za stanovanje, uključujući socijalno i priuštivo stanovanje, kao i programe renoviranja i unapređenja neformalnih naselja.