Društvo
Ukrajina u prkosu Moskvi odaje počast kontroverznim nacionalistima
Ukrajinski predsjednik Zelenski odlikovao je Andrija Meljnika i nazvao vojnu jedinicu po Ukrajinskoj ustaničkoj armiji, izazivajući osude Izraela i Poljske zbog saradnje nacionalista sa nacistima tokom Drugog svjetskog rata.
Ruska invazija duboko je promijenila odnos Ukrajinaca prema sopstvenoj istoriji. Ponovna sahrana Andrija Meljnika (1890–1964), lidera Organizacije ukrajinskih nacionalista (OUN-M), i njegove supruge Sofije Fedak-Meljnik u Kijevu 25. maja, koju je nadgledao predsjednik Volodimir Zelenski, označila je novu fazu u ukrajinskom odnosu prema prošlosti. Zelenski je Meljnika opisao kao “veliku ukrajinsku ličnost”.
Meljnik je bio ključna figura ukrajinskog nacionalizma 20. vijeka, čiji su pristalice sarađivale sa nacističkom Njemačkom i učestvovale u Holokaustu. Iako je 1944. bio interniran u koncentracionom logoru Zahsenhauzen, decenijama je ostao marginalna figura u Ukrajini, uglavnom poštovana u dijaspori.
Reakcije na sahranu brzo su stigle iz Izraela, gdje je Ministarstvo vanjskih poslova naglasilo da “nema mjesta za ignorisanje istorijske istine i sjećanja na žrtve koje su ubili nacisti i njihovi saradnici”. Jad Vašem je izrazio duboku zabrinutost zbog komemoracija, navodeći da odavanje počasti lideru koji je podržavao nacističku Njemačku podriva moralni integritet za sjećanje na Holokaust.
Nekoliko dana kasnije, 27. maja, Zelenski je nazvao vojnu jedinicu po “herojima Ukrajinske ustaničke armije” (UPA), što je izazvalo nove tenzije sa Poljskom. Poljska podsjeća na masakre poljskih civila koje je UPA počinila tokom Drugog svjetskog rata, dok Ukrajina UPA vidi kao pokret otpora sovjetskoj vlasti.
Bivši poljski predsjednik Leh Valensa osudio je odavanje počasti UPA, rekavši da je time uvrijeđen kao i svi Poljaci koji su stradali. Poljski nacionalistički predsjednik Karol Navrocki ocijenio je da to pokazuje da “Ukrajina nije spremna da bude dio evropske porodice”.
Promjena stava Zelenskog prema ovim pitanjima dolazi u kontekstu rata koji je pojačao rehabilitaciju ukrajinskih nacionalista iz 20. vijeka. Sociološkinja Ana Kolin Lebedev objašnjava da invazija legitimiše njihovu borbu protiv Rusije, dok se istorijski kontekst saradnje sa nacistima često zanemaruje. Ona ističe da današnji nacionalistički predstavnici naglašavaju borbu protiv Moskve, a ne saradnju sa nacistima.
Ova promjena odražava i promijenjene odnose moći u društvu, uključujući uticaj harizmatičnih oficira na frontu i novu politiku Instituta nacionalnog pamćenja, koji sada rehabilituje kontroverzne ličnosti.
Lebedev zaključuje da u ratnom kontekstu nacionalistički pokret ima veliki prostor, dok kritičari imaju manje mogućnosti da se čuju, posebno jer se često optužuju da služe ruskim interesima.