Društvo
Šta je „srpski svet“ i zašto zabrinjava u Crnoj Gori
Koncept „srpskog sveta“ predstavlja ekspanzionistički nacionalizam sa neokolonijalnim elementima, koji u Crnoj Gori produbljuje identitetske podjele i izaziva zabrinutost zbog destabilizacije društva.
Koncept „srpskog sveta“ je ekspanzionistički nacionalizam sa značajnom neokolonijalnom dimenzijom, koji vidi cijeli zapadni Balkan kao istorijsku postojbinu koju treba vratiti u cjelinu po svaku cijenu. Ovaj koncept, sličan drugim hegemonim idejama poput ruskog ili američkog sveta, slavi sopstvenu kulturu, ali istovremeno nipodaštava i ponižava druge kulture, funkcionišući u okviru mentalnog i lingvističkog diskursa zadojenog rasizmom i ksenofobijom.
U Crnoj Gori, ovaj koncept produbljuje identitetske podjele između Srba i Crnogoraca, koje su se tokom posljednjih decenija dodatno zaoštrile pod uticajem srpske države i Crkve Srbije. Podaci sa popisa stanovništva pokazuju da je procenat onih koji se izjašnjavaju kao Srbi porastao sa 9.34% 1991. godine na 32.93% 2023. godine.
"Ove brojke takodje govore o visoko politizovanoj prirodi identiteta uopšte i etničkog identieta u Crnoj Gori pogotovo. U Crnoj Gori se doskora nerijetko moglo čuti da je raspad SFRJ kreirao i novu kategoriju identitetskih konvertita zvanih ‘politički Srbi’.", navodi se u analizi.
Crnogorci, kao dominantna nacionalna grupa, vide „srpski svet“ kao prijetnju svojoj suverenosti i identitetu, dok oni koji se deklarišu kao Srbi u Crnoj Gori smatraju da im ovaj koncept donosi ispunjenje nacionalnih aspiracija. Geopolitička situacija dodatno podgrijava ove tenzije, jer koncept „srpskog sveta“ može dobiti podršku velikih sila poput Rusije i SAD.
Društvo je podijeljeno i po linijama pripadnosti pravoslavnim crkvama, kao i po suprotstavljenim istorijskim narativima. Ove podjele stvaraju nestabilnu političku situaciju i dugoročne tenzije među različitim grupama.
"Srbi u Crnoj Gori uglavnom glasaju političke partije s ovim nacionalnim predznakom i one partije čiji programi slijede mantru srpskog sveta. Crnogorci uglavnom glasaju partije čiji programi imaju značajnu otvorenost prema liberalnim i prozapadnim idejama, ali koje imaju i nacionalni elemenat u svojim programima.", piše u tekstu.
Koncept „srpskog sveta“ ima direktan i značajan destabilizirajući uticaj na pitanja identiteta, vjere i istorijskog narativa u Crnoj Gori, kao i na druge sfere društvenog i ekonomskog života.
Za one koji se u Crnoj Gori i regionu deklarišu kao Srbi, ovaj koncept pruža identitetski okvir i osjećaj pripadnosti većem nacionalnom kolektivu, prevazilazeći osjećaj izdvojenosti i napuštenosti. Kako navodi istoričar Timoti Snajder, to je „politika vječnosti“ koja je ključni sastojak nacionalističkog eliksira.