Šta je “srpski svet” i zašto zabrinjava Crnu Goru

Tekst predstavlja pregled suštine i porijekla termina "srpski svet", kao i njegov uticaj na Crnu Goru, potencijalnu buduću članicu Evropske unije. "Srpski svet" nije jedinstven srpski politički koncept, već dio šire nacionalističke ideologije koja dominira društvenim odnosima u kasnom modernizmu.

Koncept "srpskog sveta" vidi cijeli zapadni Balkan kao istorijsku postojbinu koju treba ujediniti, često koristeći vojnu i ekonomsku silu, te administrativnu kontrolu. Sličan je drugim hegemonim konceptima poput "ruskog sveta" ili "američkog sveta". Dok slavi sopstvenu kulturu, istovremeno ponižava druge i funkcioniše kroz diskurs pun rasizma i ksenofobije.

Susjedne države, uključujući Crnu Goru, Kosovo i Bosnu i Hercegovinu, vide "srpski svet" kao prijetnju svojoj suverenosti, nezavisnosti i teritorijalnom integritetu, kao i opasnost za identitetske matrice svojih građana.

Crna Gora je poseban slučaj zbog dubokih identitetskih podjela između Srba i Crnogoraca, koje su se produbile pod uticajem srpske države i Crkve Srbije. Na primjer, procenat građana koji se izjašnjavaju kao Srbi porastao je sa 9.34% 1991. godine na 32.93% 2023. godine.

Ovaj rast odražava snažan uticaj srpskog nacionalizma i političkih aktera u Crnoj Gori, kao i visoko politizovanu prirodu identiteta u zemlji. Pojavila se i kategorija "političkih Srba", što ukazuje na promjene u identitetskim matricama.

Crnogorci, kao većinska nacionalna grupa, vide "srpski svet" kao prijetnju i opasnu alatku srpskog ekspanzionističkog nacionalizma, dok oni koji se deklarišu kao Srbi u Crnoj Gori vide ovaj koncept kao ostvarenje nacionalnih aspiracija.

Geopolitička situacija dodatno pojačava zabrinutost, jer koncept "srpskog sveta" može dobiti podršku velikih sila poput Rusije i SAD u današnjem svijetu gdje "sila je uvijek u pravu".

Crnogorsko društvo je duboko podijeljeno po identitetskim, vjerskim i istorijskim linijama, što stvara nestabilnu političku situaciju i dugoročne tenzije. Srbi uglavnom podržavaju partije sa nacionalnim predznakom, dok Crnogorci biraju prozapadne i liberalne opcije, mada postoji i značajan broj onih koji apstiniraju zbog nezadovoljstva postojećim političkim ponudama.

Koncept "srpskog sveta" ima značajan destabilizirajući uticaj na identitet, vjeru i istorijske narative u Crnoj Gori, kao i na druge sfere društvenog i ekonomskog života.

Za one koji se deklarišu kao Srbi, "srpski svet" pruža identitetski okvir i osjećaj pripadnosti većem nacionalnom kolektivu, brišući fizičku udaljenost od Srbije. Ovaj koncept nudi "politiku vječnosti", kako je to opisao istoričar Timoti Snajder.

"Preuzimanje kolumne dozvoljeno uz saglasnost Antene M"