Srbija dodjeljuje državljanstva ruskim građanima pod sankcijama SAD i Ukrajine

Vlada Srbije je od početka godine četiri puta više državljanstava dodijelila ruskim građanima nego svima ostalima, uključujući i one koji su pod međunarodnim sankcijama, utvrdio je Radio Slobodna Evropa analizom vladinih odluka.

Među njima su Valerij Kazikajev, na listi američkih sankcija od aprila 2023. zbog poslovnih veza sa ruskim oligarhom Aliserom Usmanovom, Sergej Kondratenko, pod ukrajinskim sankcijama zbog "radnji na štetu nacionalnih interesa i nacionalne bezbjednosti", i Igor Koljušev, ruski građevinski inženjer pod sankcijama od 2022. godine.

Vlada Srbije dodjeljuje državljanstva obrazlažući to "interesima" za Srbiju, ali nije odgovorila na pitanja zašto dodjeljuje državljanstva sankcionisanim ruskim građanima.

Evropska komisija je u nedavnom non-pejperu upozorila da ubrzano sticanje prava putovanja bez viza u EU za državljane Rusije dodjeljivanjem srpskog državljanstva predstavlja potencijalne bezbjednosne rizike za EU.

Bojana Selaković iz Nacionalnog konventa o EU kaže: "Srbija ne samo što ne uvodi sankcije Rusiji nego na razne druge načine zaobilazi spoljnobezbjednosnu politiku EU."

Srbija kao kandidat za članstvo ima bezvizni režim sa EU i obavezu usklađivanja spoljne politike sa Unijom, ali nije uvela vize za građane Rusije niti se pridružila sankcijama EU protiv Rusije zbog invazije na Ukrajinu.

Valeriju Kazikajevu su američke sankcije uvedene zbog ometanja uvoza kritičnih tehnologija koje Rusija koristi u ratu protiv Ukrajine. On je povezan sa kompanijama Metalloinvest i Udokan Copper, kao i sa slovačkom firmom KTH Group Spol SRO, koje su pod sankcijama SAD.

Ukrajina je Kazikajevu uvela sankcije u novembru 2023. koje uključuju zamrzavanje imovine i zabranu poslovanja.

Sergej Kondratenko je vlasnik kompanije Royal Pay Europe, sankcionisane od Ukrajine zbog "radnji na štetu nacionalnih interesa i nacionalne bezbjednosti". Ukrajinski Državni istražni biro pokrenuo je krivični postupak protiv te kompanije zbog prisvajanja više od 30 miliona eura.

Igor Koljušev je tehnički direktor Instituta Giprostrojmost u Sankt Peterburgu i pod sankcijama je zbog zabrane iznošenja kapitala i ograničenja finansijskih tokova.

Vlada Srbije je u aprilu 2026. dodijelila državljanstvo i Jakubu Zakrijevu, sestriću predsjednika Čečenije Ramzana Kadirova, ali je odluka povučena nakon četiri dana. Zakrijev je na listi sankcija SAD i Velike Britanije.

Balkanska istraživačka mreža je u septembru 2025. objavila da je najmanje četvoro ruskih državljana dobilo srpsko državljanstvo iako su bili pod sankcijama Velike Britanije i Kanade, uključujući menadžere iz Gazproma i biznismena Ruslana Alisultanova.

Istraživački portali su objavili da su među dobitnicima državljanstva i Rusi povezani sa političkom elitom Kremlja, ruskom Federalnom službom bezbjednosti, vojnom industrijom i onima koji su se obogatili u ratu u Ukrajini.

Analiza pokazuje da je 44 državljana Rusije dobilo srpsko državljanstvo samo u prvih pet mjeseci 2026. godine, a od početka 2022. do juna 2026. preko 300 Rusa.

Vlada Srbije može dodijeliti državljanstvo po ubrzanoj proceduri, pravdajući to "interesom za Srbiju", dok EU to vidi kao potencijalni bezbjednosni izazov.

Marko Todorović iz Centra za evropske politike ističe: "Kada EU iz opreza razmatra kako da oteža čak i turističke vize ruskim građanima, tendencija u Srbiji da im se dodjeljuje državljanstvo koje automatski otvara vrata Šengenu, djeluje kao kretanje u dijametralno suprotnom smjeru."

Broj ruskih državljana sa privremenim boravkom u Srbiji prema podacima MUP-a iz januara 2025. bio je nešto preko 48.000, a zahvaljujući bezviznom režimu hiljade Rusa su prošle kroz Srbiju nakon početka ruske invazije na Ukrajinu i uvođenja sankcija Rusiji.

Davanjem državljanstva sankcionisanim licima, Srbija direktno ugrožava sopstvene evropske integracije i podriva bezbjednost šengenskog prostora.