Srbi sa prostora Boke u crnogorskoj vojsci tokom Balkanskih ratova

Tokom Balkanskih ratova, veliki broj stanovnika Dvojne monarhije sa prostora Boke priključio se crnogorskoj vojsci. Sa prostora Kotorškog kotara Kraljevine Dalmacije, u vojsci Crne Gore, Srbije, ali i savezničkim armijama (američkoj, francuskoj i britanskoj) učestvovalo je oko 1.900 dobrovoljaca. Najviše njih bilo je iz budvanske i paštrovske opštine – ukupno 1.049 dobrovoljaca.

Zbog blizine Crne Gore i činjenice da je austrougarska vojska na početku rata napustila ovaj kraj, stanovništvo je lako moglo da se priključi crnogorskoj, a kasnije i srpskoj vojsci. Veliki broj dobrovoljaca iz budvanskog kraja došao je iz zemalja preko mora, najviše iz Amerike, gdje su radili. Više od 200 muškaraca starijih od 42 godine, koji nisu bili mobilisani u austrougarsku vojsku, prijavilo se u Lovćenski odred.

Formiran je Bokeljski dobrovoljački bataljon, na čijem je čelu bio poručnik Risto Hajduković iz Crmnice. U sastav bataljona ušle su čete Paštrovića, Maina i Brajića. Broj Bokelja u sukobima oko Božića 1916. godine porastao je na oko 800 dobrovoljaca.

Tokom pada Lovćena i sloma crnogorske države, divizijar Mitar Martinović savjetovao je dobrovoljce iz Hercegovine i Boke da se povuku preko Albanije, jer bi u slučaju zarobljavanja od strane austrougarskih trupa mogli biti "kao njeni podanici i izdajnici" obešeni.

Bokeljski dobrovoljački bataljon povukao se preko Podgorice i Skadra do Lješa, gdje se nalazila vojska Kraljevine Srbije nakon povlačenja preko sjeverne Albanije. Po dogovoru između kralja Nikole i regenta Aleksandra, dobrovoljci iz crnogorske vojske trebalo je da budu prihvaćeni od strane srbijanske vojske. Oko 2.000 dobrovoljaca predato je u Lješu pukovniku Milošu Vasiću od strane njihovog komandanta Danila Gatala. Oni su ukrcani na dvije lađe u Draču i prebačeni na Krf.