Poljska i UK jačaju odbrambenu saradnju kao odgovor na ruske prijetnje

Poljska i Ujedinjeno Kraljevstvo pojačavaju bilateralnu saradnju u oblasti sigurnosti i odbrane, smatrajući Rusku Federaciju ključnom dugoročnom prijetnjom evropskoj sigurnosti. Novi sporazum usmjeren je na jačanje odvraćanja Rusije i proširenje saradnje u vojnim, cyber, obavještajnim i informativnim oblastima.

Premijer Poljske Donald Tusk istakao je da Varšava želi što tješniju koordinaciju s Londonom zbog rasta ruskih vojnih i hibridnih prijetnji. "Rusija predstavlja strateški i dugoročni izazov za Poljsku, Ujedinjeno Kraljevstvo, NATO i cijelu euroatlantsku zajednicu", rekao je Tusk, dodajući da bilateralno partnerstvo treba ojačati kolektivnu sigurnost i otpornost na vanjske prijetnje.

Sporazum predviđa produbljivanje saradnje oružanih snaga, razvoj zajedničkih odbrambeno-industrijskih projekata, koordinaciju u cyber sigurnosti, razmjenu obavještajnih podataka i jačanje kapaciteta za suprotstavljanje dezinformacijama i hibridnim uticajima. Poljska naglašava da je zbog svoje uloge u pružanju vojne i humanitarne pomoći Ukrajini postala meta ruskog informacionog, obavještajnog i cyber pritiska.

Potpisivanje sporazuma dio je šireg procesa oblikovanja nove evropske sigurnosne arhitekture. Ujedinjeno Kraljevstvo je ranije sklopilo slične sporazume s Francuskom i Njemačkom, dok je Poljska u maju 2025. potpisala odbrambeni sporazum s Parizom i priprema završetak pregovora s Berlinom. Ova saradnja se posmatra kao neformalni mehanizam jačanja evropske komponente NATO-a.

Jačanje odbrambene saradnje pokreću ruska agresija na Ukrajinu i nastojanja evropskih saveznika da povećaju stratešku autonomiju u kontekstu buduće uloge SAD u evropskoj sigurnosti. To podrazumijeva povećanje izdvajanja za odbranu, razvoj vojnih sposobnosti i bolju koordinaciju među evropskim partnerima.

Poljska je još u Strategiji nacionalne sigurnosti iz 2020. definisala Rusiju kao glavni izvor vanjske prijetnje, dok Strateški pregled odbrane UK iz juna 2025. Rusiju opisuje kao neposredan i dugoročan sigurnosni izazov.

Sporazum ukazuje da vodeće evropske države vide suprotstavljanje Rusiji kao dugoročnu realnost, fokusirajući se na povećanje odbrambenog potencijala, jačanje protivzračne i protivraketne odbrane, razvoj odbrambene industrije i spremnost za krizne situacije.

Poseban pravac saradnje je razvoj zajedničkih odbrambeno-industrijskih programa, uključujući proizvodnju savremenih sistema naoružanja, velike vojne vježbe i integraciju sistema protivzračne odbrane. Takođe se posvećuje pažnja zaštiti kritične infrastrukture, digitalnih mreža i informacionog prostora.

Varšava i London prepoznaju da savremene prijetnje kombinuju vojne, cyber, informacione, ekonomske i političke instrumente. Rusija koristi cyber napade, dezinformacije, energetski pritisak, obavještajne aktivnosti i podršku destruktivnim političkim snagama kao dio svoje strategije uticaja.

Jačanje saradnje pokazuje da se očekivanja Kremlja o slabljenju zapadne podrške Ukrajini nisu ostvarila. Naprotiv, ruska agresija je katalizator ubrzanog naoružavanja evropskih država, povećanja odbrambenih budžeta i produbljivanja koordinacije. Dugoročno, to može dovesti do samostalnijeg i otpornijeg evropskog sigurnosnog sistema.

Paralelno, Rumunija i Bugarska jačaju sigurnosnu infrastrukturu u crnomorskoj regiji, fokusirajući se na suzbijanje ruskog "sjenovitog" flotnog sistema koji zaobilazi sankcije i podržava ruski izvoz.

Ministrica vanjskih poslova Rumunije Oana-Silvia Țoiu izvijestila je o napretku u razvoju sigurnosnog huba EU u Crnom moru, koji Rumunija razvija s Bugarskom. Koordinacija se nastavlja i sa Turskom i Ukrajinom u oblasti pomorskog razminiranja, važnog za sigurnost plovidbe i međunarodne trgovačke rute.

Crno more ostaje ključno područje ruske hibridne aktivnosti, gdje Moskva kombinuje vojni pritisak, ekonomski uticaj, mehanizme zaobilaženja sankcija i informacione operacije. Za Ukrajinu je to glavni pravac izvoza poljoprivrednih proizvoda i vanjskotrgovinskih aktivnosti, a za EU važan je zbog energetske sigurnosti i stabilnosti logističkih lanaca.

Nova strategija EU za crnomorsku regiju predviđa mehanizme praćenja sigurnosne situacije, zaštitu pomorske infrastrukture, jačanje koordinacije u razminiranju i suzbijanju nezakonitih transportnih mreža. Cilj je povećati otpornost regije na vojne i hibridne prijetnje i ograničiti ruske mogućnosti za zaobilaženje sankcija.

Formiranje crnomorskog sigurnosnog huba označava prelazak EU sa reagovanja na incidente na izgradnju sveobuhvatnog sigurnosnog sistema na jugoistočnom krilu Evrope, jačajući poziciju EU u regiji i efikasnost sankcija prema Rusiji.

Sveukupno, jačanje odbrambene saradnje između Poljske, UK, Francuske i Njemačke, kao i razvoj sigurnosnih mehanizama u Crnom moru, ukazuju na duboku transformaciju evropskog sigurnosnog sistema i prelazak na dugoročno planiranje i razvoj zajedničkih sposobnosti za odvraćanje ruskih prijetnji.