Nada Đermanović o Borhesu: "Čitanje mora da bude sreća"

U susret 40. godišnjici Borhesove smrti, poznata novinarka i književna prevoditeljka Nada Đermanović piše o Horheu Luisu Borhesu. Borhes je za Argentince bio nacionalna veličina, poznat po svojim stavovima koje nije skrivao, ne povinujući se političkoj oportunosti. Njegov dom bio je otvoren svakog prepodneva za one koji su željeli da ga upoznaju, ali Đermanović nikada nije pristupila.

Borhes je bio slep, ali je hodao oslonjen na štap, djelujući kao čovjek čiji je život ispunjen i koji slijedi svoju sudbinu. Bio je panteista, skeptik i budista, koji je izjavio: “Svi govore da ja tražim Boga i ne nalazim ga, ali je prava istina da ga ja ni ne tražim.”

Za Borhesa je sve bilo fikcija, a njegov svijet ispunjen lavirintima, tigrovima i ogledalima dočarao je i slikar Zdravko Dučmelić. Đermanović ističe kako se sjećanje na Borhesa miješa sa njegovim umjetničkim prikazima, stvarajući nerazdvojni fiktivni univerzum.

Borhes je odbacivao političke podjele, smatrajući da postoji samo jedan svijet. Na pitanje o "trećem svijetu" odgovorio je: “O čemu mi to govorite? O nečemu izopačenom, o malim izgubljenim plemenima... Ja verujem samo u jedan svet.”

Bio je protivnik diktatura i kaudiljizma, iako su ga neki smatrali poklonicem vojnog reda. Verovao je u viši, planetarni poredak i sebe je smatrao građaninom svijeta. “Uveren sam da je podela planete na različite zemlje bila zlosrećna. Skoro svi ratovi proističu iz toga.”

Za Borhesa, umjetnost i duh su univerzalni, a oni koji se time bave su građani svijeta. “To znači posedovati globalno državljanstvo. Preostaje još da nam se ono pruži i na političkom planu.”

Iako nije volio da se upušta u politiku, Borhes je govorio o svojim stavovima kada bi ga pitali. U vrijeme nacionalne euforije poslije rata za Malvine, Borhes je, po majci engleskog porijekla, bio poklonik britanske kulture i Evrope, smatrajući da su Amerikanci van Evrope zapravo Evropljani. “Verujem da smo svi mi Amerikanci, sa Severa ili Juga, samo Evropljani van Evrope i naša kultura je u osnovi evropska.”