Društvo
Mit o uništenju crnogorske ekonomije tokom tranzicije
Crnogorska ekonomija je već početkom 80-ih godina bila u ozbiljnim problemima, a tranzicija je samo otkrila te nedostatke, dok AB revolucija nije bila primarni uzrok ekonomskog sloma.
Crna Gora je početkom devedesetih ušla u tranzicioni period sa značajnim ekonomskim i društvenim izazovima, nakon raspada jedinstvene države i sistema. Tranzicija je često korišćena kao opravdanje za političke promašaje i institucionalne nedostatke.
Jedan od čestih narativa je da je crnogorska ekonomija uništena tokom tranzicije, naročito nakon AB revolucije 1989. godine. Međutim, iako je AB revolucija bila kontroverzan politički proces, ne postoje uvjerljivi argumenti da je ona bila uzrok ekonomskog sloma. Crnogorska ekonomija je već početkom 80-ih imala ozbiljne probleme, što potvrđuju brojni izvori i statistički podaci.
Nakon perioda ubrzane industrijalizacije i rasta, tokom 60-ih godina ekonomija je pokazivala znakove usporavanja i strukturnih problema. Ekonomske reforme iz 60-ih nijesu dale očekivane rezultate, a 1966. godine zabilježen je pad industrijske proizvodnje.
Između 1948. i 1982. godine, prosječna stopa rasta BDP-a bila je 5,5% godišnje, nešto niža od jugoslovenskog prosjeka. Početkom 80-ih Crna Gora je izašla iz grupe nerazvijenih republika, sa BDP-om po glavi stanovnika na 80,4% jugoslovenskog prosjeka. Međutim, statistika je skrivala sistemske probleme kao što su loša produktivnost, tehnološka zaostalost i visoka zaduženost.
Sredinom 80-ih, 150 kompanija koje su zapošljavale četvrtinu radne snage bilo je u blokadi, dok je preko 100 poslovalo sa gubicima. Crna Gora je bila 2,7 puta više zadužena u inostranstvu nego prosjek Jugoslavije, a veliki dio BDP-a odlazio je na otplatu kredita.
Loši ekonomski parametri doveli su do pada životnog standarda i produbljivanja socijalnih i regionalnih razlika. Lična potrošnja je opadala po stopi od 6% godišnje, dok je društveni standard padao za 18% godišnje. Inflacija je rasla, dostigavši preko 80% 1985. godine.
Prosječne plate su padale u odnosu na jugoslovenski prosjek, a socijalno nezadovoljstvo izražavalo se kroz radničke štrajkove. Već 1986. godine na kongresu SKCG konstatovana je teška ekonomska i društvena kriza.
Bezbjednosne službe su ukazivale na ozbiljne reperkusije ekonomske krize po društvenu stabilnost, posebno zbog niskog životnog standarda i socijalne ugroženosti.
Zaključno, tranzicija nije uništila crnogorsku ekonomiju, već je otkrila njene ranije probleme nastale zbog visokog zaduživanja, niske produktivnosti i tehnološke zaostalosti. AB revolucija je uticala na tranzicionu sudbinu Crne Gore, ali nije bila primarni uzrok ekonomskog sloma.