Master plan investicija u infrastrukturu 2026-2030. sa brojnim nedostacima i nejasnim finansiranjem

Master plan investicija u infrastrukturu 2026-2030. pati od brojnih strukturnih nedostataka i nezrelih recikliranih projekata koji se pokušavaju zamagliti pokušajima pumpanja brojeva koji nemaju utemljenja u realnosti.

Dokument od 55 strana, koji obećava "ubrzanje ekonomskog rasta i bolji kvalitet života građanki i građana", pokazuje paradoks u indikatoru stope realnog rasta BDP-a: polazna vrijednost u 2025. iznosi 3,2%, dok je cilj u 2027. i 2030. godini 3%, što znači da plan od 5,77 milijardi eura predviđa usporavanje rasta.

Prosječno ulaganje od "oko 945 miliona eura ili oko 11 odsto BDP-a" godišnje krije činjenicu da se u 2026. planira samo 525 miliona, dok su veće cifre za 2029. i 2030. godine "indikativne" i nisu obavezujuće. Kapitalni budžet centralne države ne pokriva ove iznose, pa se očekuje da se ostatak obezbijedi iz grantova i sredstava državnih preduzeća.

Tabela "Obezbijeđeni iznos sredstava" pokazuje da su iznosi za 2029. i 2030. godine indikativni i da tek treba da budu razmotreni za integraciju u fiskalni okvir nakon 2028. godine. Samo 40% projekata ispunjava kriterijume zrelosti, dok 60% projekata, iako nezrelih, proglašeno je finansiranim.

Od 135 projekata vrijednih preko pet miliona eura, 72% nema cost-benefit analizu, što je zakonska obaveza. Samo 6% projekata ispunjava sva četiri kriterijuma spremnosti, a njihova vrijednost iznosi tek 6% ukupnog plana.

Nedostaju glavni projekti za 71% ukupne vrijednosti, uključujući svih pet najvećih auto-putskih dionica koje su planirane za početak 2026. godine. Studiju uticaja na životnu sredinu ima tek trećina vrijednosti projekata, a eksproprijacija nije riješena za 45% vrijednosti projekata.

U aneksima se nalaze nelogičnosti i velike razlike u procjenama troškova, poput dionice Mateševo-Andrijevica koja se procjenjuje na 730 miliona u jednom dijelu dokumenta, a na 530 miliona u drugom.

Komisija za ocjenjivanje projekata bodovala je 53 opštinska projekta, svi su uvršteni na listu prioritetnih za finansiranje, uključujući i one sa niskim ocjenama i bez riješene eksproprijacije ili glavnog projekta.

Master plan ima dobru namjeru, ali je sastavljen uglavnom od nezrelih projekata, sa neusklađenim ciframa i nejasnim finansiranjem. Preporuka je da se u narednoj verziji isprave ove nepravilnosti i usaglase podaci prije početka radova.

"Kad vam neko mahne sa pet milijardi i sedamsto miliona, pitajte ga: đe su pare za plate i penzije i što su cijene ovako nagrđene…"