Društvo
Kosovski mit i tri bitke na Kosovu: Istorijski pregled
Kosovski mit zasniva se na bitci iz 1389. godine, ali istorijski izvori ukazuju na tri značajne bitke na Kosovu tokom srednjeg vijeka, koje su oblikovale političku situaciju u regionu.
Piše: Dr Dragutin PAPOVIĆ, istoričar
Osnova kosovskog mita je bitka na Kosovu vođena 15. juna 1389. između vojski kneza Lazara Hrebeljanovića i turskog sultana Murata. Iako je polazište mita srednjovjekovna bitka, mit je uglavnom rezultat ideološkog djelovanja srpske crkve i politike XVIII – XX vijeka. Glorifikacijom tzv. mučeništva za vjeru na Kosovu 1389. i izmišljanjem zavjeta o osveti srednjovjekovnog poraza stvorena je mitska osnova za projekat Velike Srbije. Naučna istoriografija je dokazala velike razlike između činjenica i mitološko-ideološkog uvjerenja.
U srednjem vijeku na Kosovu su se odigrale tri bitke. Prema starijim izvorima, dubrovački istoričar Mavro Orbini u knjizi „Kraljevstvo Slovena“ navodi da je na Kosovu Polju bila bitka između kralja Vukašina Mrnjavčevića i koalicije kneza Lazara Hrebeljanovića i župana Nikole Altomanovića, pod pokroviteljstvom cara Uroša V. Braća Vukašin i Uglješa Mrnjavčevići bili su najmoćniji velikaši u Srpskom carstvu. Vukašin je dobio titulu kralja i postao savladar cara Uroša 1365., a njegov sin Marko imenovan je za mladog kralja i nasljednika. Sukob interesa doveo je do bitke 1369. na Kosovu Polju, gdje je vojska kralja Mrnjavčevića pobijedila zahvaljujući povlačenju kneza Lazara i porazu Nikole Altomanovića.
Nakon toga, Mrnjavčevići su poraženi u bici kod Marice 21. septembra 1371. od strane Turaka, gdje su poginuli Uroš i Vukašin. Srpska vlastela nije pomogla Mrnjavčevićima, već je učestvovala u diobi njihove teritorije. Knez Lazar je preoteo značajne gradove, a marički poraz imao je veći značaj za tursko osvajanje Balkana od bitke na Kosovu 1389.
Turski sultan Murat I zauzeo je značajne oblasti u regionu do 1387. godine, a sukobi sa knezom Lazarom kulminirali su bitkom na Kosovu Polju u junu 1389. Lazareva koaliciona vojska brojala je između 12 i 20 hiljada vojnika, dok je turska imala između 27 i 30 hiljada. Murat je ubijen tokom bitke, a Lazar je zarobljen i pogubljen po naređenju Muratovog sina Bajazita I. Bitka je bila neriješena, ali su Turci nastavili napade na Srbiju, što je dovelo do prihvatanja turskog vazalstva od strane srpskih vladara.
Lazareva žena Milica i sin Stefan postali su turski vazali 1390. godine, dok je Vuk Branković odbio vazalstvo i pregovarao sa Ugarskom. Propaganda o Vukovom izdajstvu nastala je kasnije, iako su turski izvori svjedočili o njegovoj hrabroj borbi. Lazar je kanonizovan i postao je simbol žrtvovanja, a njegovo tijelo preneseno je u manastir Ravanicu.
Stefan Lazarević bio je najodaniji sultanu Bajazitu, učestvujući na strani Turaka u važnim bitkama, uključujući Rovinama 1395. i Nikopolju 1396. Tokom poraza Bajazita kod Angore 1402., Stefan se hrabro borio da spasi sultana.
U prvoj polovini XV vijeka Turci su nastavili osvajanja na Balkanu, a jedina ozbiljna prepreka bio je Ugarski vojvoda Janoš Hunjadi, koji je 1448. pokrenuo krstaški pohod protiv Turaka.