Ko u Srbiji treba da radi BRCA test koji je promovisala Anđelina Džoli

BRCA testiranje u Srbiji se koristi za otkrivanje naslednog karcinoma dojke i jajnika, a radi se analiza gena povezanih sa ovim oboljenjima. Genetičarka Marija Đorđić Crnogorac objašnjava da prisustvo mutacije u BRCA genima ne znači da će žena obavezno oboljeti, ali ukazuje na povećan životni rizik.

Test se preporučuje ženama koje su već oboljele, naročito ako su se bolesti javile prije 40. ili 50. godine, ili ako postoji porodična istorija raka dojke i jajnika. U Srbiji, rak dojke je najčešći maligni tumor kod žena, sa 4.544 novooboljelih i 1.700 preminulih u 2024. godini.

Genetičarka ističe da se prije testiranja radi detaljna procjena porodičnog stabla i da test nije za opštu populaciju. "Lekar treba da prepozna pacijenta koji bi mogao da bude za testiranje, a to su mladi koji su oboljeli prije 40 ili 50 godine, jer je to osnovna odlika naslednih karcinoma. Ukoliko žena ima rak dojke i jajnika ili obe dojke, a da se prvi javio prije 50. godine, ona je kandidat."

Testiranje se radi od 2016. godine na Institutu za onkologiju i radiologiju Srbije, a rezultati se čekaju nekoliko mjeseci. Pozitivan rezultat zahtijeva konsultacije sa lekarima o mogućim preventivnim mjerama, uključujući i odstranjivanje zdravog tkiva dojke ili jajnika.

BRCA mutacije značajno povećavaju rizik od raka: žene sa ovim mutacijama imaju između 45 i 90 odsto šanse da obole od raka dojke tokom života, dok je rizik za rak jajnika između 10 i 60 odsto, u poređenju sa 12,5 odsto i 2 odsto kod opšte populacije.

Pored naslednih, postoje i familijarni karcinomi dojke koji čine oko 20 odsto slučajeva, a nastaju usljed kombinacije genetskih i drugih faktora. Sporadični karcinomi su najčešći i nastaju iz različitih razloga.

Primer Vesne Aranđelović iz Niša pokazuje važnost genetskog testiranja: iako je imala rak dojke, nije imala mutaciju gena, što je olakšalo brigu za njene ćerke.

BRCA test ne zamjenjuje preventivne preglede, jer postoji mnogo faktora koji utiču na razvoj bolesti. Testiranje se obavlja uz uput lekara specijaliste, a u privatnim klinikama može koštati više stotina evra.

"Ne, ne ide se pravo sa ulice na testiranje, kao što sam ja mislila. I ne, nije za svakog ovaj test, jasno mi je objasnila genetičarka," navodi se u tekstu.

Ukoliko se otkrije mutacija, potomci imaju 50 odsto šanse da je naslijede. Preporuke za hirurško odstranjivanje tkiva postoje samo za žene sa pozitivnim BRCA1 ili BRCA2 testom, uz konsultacije sa lekarima, dok za ostale gene nema takvih preporuka.

Na ovaj način moguće je smanjiti rizik od oboljevanja i do 99 odsto, ako se pravovremeno preduzmu mjere.