Ekonomija
Istorijski pregled uloge crnogorskih preduzeća u izgradnji energetskih objekata
Crna Gora je nakon Drugog svjetskog rata koristila stručnjake i tehnologije iz Jugoslavije i inostranstva za razvoj energetskog sektora, dok je učešće domaćih preduzeća i kadrova s vremenom raslo.
Nakon Drugog svjetskog rata, Crna Gora je bila nerazvijena sa malo stručnih radnika i industrijskih kapaciteta. Za izgradnju hidroelektrana, termoelektrana i drugih energetskih objekata koristila je domaće stručnjake, one školovane u inostranstvu, jugoslovenske i strane projektantske kuće, licence i tehnologije iz razvijenih zemalja, te opremu proizvedenu u inostranstvu.
Tokom decenija Jugoslavija je razvila sopstvenu inženjersku bazu kroz kompanije poput Energoprojekta, Rade Končara, Đuro Đakovića i drugih. Crna Gora je u početku koristila obrazovne kapacitete drugih republika, ali je kasnije razvila vlastite.
Uloga crnogorskih preduzeća u izgradnji energetskih objekata mijenjala se kroz vrijeme. Kod starijih objekata veći dio projektovanja i specijalizovane opreme dolazio je iz drugih republika ili inostranstva, dok su crnogorska preduzeća uglavnom izvodila građevinske radove, transport, montažu i održavanje. S vremenom je učešće domaćih kadrova raslo.
HE Perućica (puštena u rad 1960.) uključivala je brojne crnogorske građevinske radnike, lokalna preduzeća i stručnjake iz cijele Jugoslavije, dok su turbine i generatori dolazili iz razvijenijih industrijskih centara. HE Piva i TE Pljevlja takođe su bili značajni projekti sa učešćem domaćih i jugoslovenskih proizvođača opreme i radnika.
Za manje hidroelektrane učešće domaće operative bilo je još veće, sa građevinskim radovima koje su uglavnom izvodila crnogorska preduzeća, dok su turbine i elektrooprema nabavljani od specijalizovanih proizvođača.
Najvažnija crnogorska preduzeća u ovom sektoru bili su Elektroprivreda Crne Gore, Crnagoraput, preduzeća za građevinske radove Nikšić i lokalne rudarske i transportne organizacije.
Jugoslovenski sistem funkcionisao je kao jedinstveno tržište i industrijski prostor, gdje se nije striktno gledalo na pripadnost kompanija određenim republikama.
Danas se ističe da Crna Gora "ovladala tehnologijom" za projektovanje solarnih sistema, ali istorijski gledano, ni izgradnja velikih hidroenergetskih objekata nije bila isključivo rezultat strane pameti. Hiljade crnogorskih radnika i stručnjaka steklo je iskustvo na tim projektima.
Zbog toga je pretjerano tvrditi da Crna Gora tek sada prvi put stiče sposobnost za realizaciju energetskih projekata. Tradicija izgradnje i upravljanja energetskim objektima traje više od pola vijeka.
Neki čelnici u nastojanju da opravdaju partijsko zapošljavanje u EPCG opisuju težinu posla elektromontera na solarnim projektima riječima "nije se lako penjati po ovim krovovima i po strmim bokovima brana hidroakumulacija". Međutim, rad na visini u energetskim objektima u Crnoj Gori počeo je još 1910. godine izgradnjom prve niskonaponske mreže na Cetinju.