Istorijske činjenice i simbolika 13. jula u Crnoj Gori

Dan državnosti Crne Gore sabira dva 13. jula. Savremena Crna Gora politički i moralno najviše duguje onome iz 1941. godine – opštenarodnom ustanku protiv fašizma, koji je izveden dan nakon što je za svoj vjerski praznik Joanikije Lipovac, tadašnji lider ispostave Beogradske patrijaršije u Crnoj Gori, raširenih ruku dočekao talijanske okupatore. Ipak, stanovništvo većinske Crne Gore odgovorilo je bitno drugačije – oružanim ustankom. Iz Drugoga svjetskoga rata Crna Gora je izašla antifašistička, s trobojkom s petokrakom.

Danas se 13. jul sve više nastoji dovesti u vezu s Berlinskim kongresom, tumačeći da je to pravi datum objedinjenja crnogorske teritorije, a zapravo se želi pokazati da je od antifašističkoga nasljeđa bitnije ono iz vremena apsolutističke monarhije.

U onome što srpske i prosrpske stranke opisuju kao napad države na trobojku, jedan nedavno prepakovan heraldički simbol proglašen je tradicijom, kojoj je dodijeljen atribut „istinske Crne Gore“.

Prateći preciznu uzročno-posljedičnu liniju, od premještaja međunarodne ljetnje škole iz jednog u drugi crnogorski grad došlo se do priče o ugroženosti Srba u Crnoj Gori. Dokazuje se to povikom: „Shvatite da je Crna Gora građanska država i da je za nju kroz vjekove izginulo mnogo ljudi“.

U narednoj rečenici ta građanska država povezuje se s Berlinskim kongresom iz 1878. godine i trobojkom: „Njena državnost je 1878. godine potvrđena na Berlinskom kongresu, gdje se zavijorila i trobojka, sa kojom je na prijestonom Cetinju proslavljeno međunarodno priznanje države, na čelu sa Nikolom I Petrovićem Njegošem. Tada je cijela Crna Gora slavila, ujedinjena u svim segmentima, a njen simbol bila je trobojka uz svog gospodara.“

Šćekić postavlja pitanje: „smeta li simbol ujedinjene Crne Gore ili smetaju Vasojevići i Berane, koji se nijesu odrekli ni prisajedinjenja, ni ujedinjenja, ni svojih života datih kako u borbi protiv Osmanlija, tako i u borbi protiv fašizma, opet pod trobojkom u različitim oblicima? Ovo je kontinuirani udar na građansku Crnu Goru.“

Berane su tek po završetku Prvog balkanskog rata prisajedinjene Crnoj Gori, do 1912. godine pripadale su Osmanskom Carstvu. Berlinski kongres, istorijski gledano, iznevjerio je očekivanja Berana. Jedini 13. jul koji Berane mogu istinski slaviti je onaj iz 1941. godine, koji dolazi s petokrakom.

Šćekić kaže: „Trobojka iz Kraljevine Crne Gore bila je zastava cijelog tadašnjeg ujedinjenog naroda, ali očigledno neke asocira na to da u Crnoj Gori žive i Srbi, što je, kako ističe, po svemu sudeći, dovoljan razlog za nastavak antisrpske politike, koju kao građanski i narodni pokret neće dozvoliti.“

On dodaje: „Na isti način borićemo se za identitet svakog građanina Crne Gore, na istorijski utemeljenim činjenicama i argumentima, jer dosta je nacionalističkih i šovinističkih pokušaja usmjerenih prema srpskom narodu, koji je državotvoran i stradalan narod u našoj Crnoj Gori.“

Današnja Crna Gora izrasla je na AVNOJ-evskim temeljima, uprkos željama antikomunistički orijentisanih grupacija. Antifašizam je suštinski objedinio Crnu Goru 13. jula 1941. godine. Berlinski kongres je samo međunarodno verifikovao rezultate Veljega rata, tokom kojeg su Crnogorci išli u oslobođenje pod svojom zastavom, simbolom Crnojevića i savremene crnogorske države.

Pod tom zastavom oslobođeni su i Vasojevići i Berane.

Propaganda koja zamjenjuje argument emocijom, a istoriju mitom ne može nadjačati istorijske činjenice. Ako će se za 13. jul u Beranama vijoriti trobojka, to jedino može biti ona s petokrakom. Pa bujrum.