Iran optužuje SAD za kršenje primirja novim napadima kod Hormuškog moreuza

Iran je kasno sinoć saopštio da su Sjedinjene Američke Države prekršile primirje napadima na ciljeve u blizini Hormuškog moreuza, što bi moglo dodatno zakomplikovati napore da se rat okonča.

Dodatno otežavajući mirovne pokušaje, Izrael je juče izveo više od 120 vazdušnih udara na Liban, što je jedan od najintenzivnijih dana bombardovanja u posljednjih nekoliko sedmica, naveli su libanski bezbjednosni izvori. Iran traži prekid izraelskih napada na Liban kao dio budućeg sporazuma.

Iransko Ministarstvo vanjskih poslova saopštilo je da američki napadi u južnoj provinciji Hormozgan, gdje su iranski mediji juče javili da su se čule eksplozije, predstavljaju „grubo kršenje“ krhkog primirja koje traje skoro sedam sedmica. Sjedinjene Američke Države tvrde da su njihovi napadi bili odbrambene prirode i da su ciljali raketne položaje i čamce koji su pokušavali da postave mine.

Američki državni sekretar Marko Rubio rekao je da bi moglo biti potrebno „nekoliko dana“ za postizanje sporazuma kojim bi se zaustavio sukob, nakon što su obje strane ranije nagovijestile napredak ka početnom dogovoru koji bi okončao neprijateljstva i omogućio ponovno odvijanje pomorskog saobraćaja kroz moreuz. Taj početni sporazum dao bi pregovaračima 60 dana da riješe složenija pitanja, uključujući iranski nuklearni program.

Iranski mediji prenijeli su da su pregovarači te zemlje insistirali da memorandum uključi oslobađanje milijardi dolara zamrznute imovine.

Nakon američkih napada, Rubio je novinarima u avionu, tokom boravka u Indiji, rekao da Hormuški moreuz mora biti otvoren „na ovaj ili onaj način“.

Rat, koji je počeo američkim i izraelskim napadima na Iran 28. februara, izazvao je nezapamćen poremećaj u snabdijevanju naftom, što je povećalo cijene goriva, đubriva i hrane.

Pomorski saobraćaj kroz Hormuški moreuz, kojim se inače prevozi oko petine svjetske trgovine naftom i tečnim prirodnim gasom, od početka rata odvija se znatno smanjenim intenzitetom.

Globalna referentna cijena nafte Brent porasla je juče oko 3,5 odsto, na približno 100 dolara po barelu, a jutros se njome trguje po cijeni od 98 dolara.

Revolucionarna garda saopštila je da zadržava pravo na odgovor na napade. Naveli su da su jedinice protivvazdušne odbrane oborile američki dron i otvorile vatru na još jedan dron i borbeni avion za koje tvrde da su ušli u iranski vazdušni prostor iznad regiona Zaliva.

U poruci objavljenoj na njegovom Telegram kanalu povodom godišnjeg hadžiluka, iranski vrhovni vođa ajatolah Modžtaba Hamenei rekao je: „Od sada će slogani ‘Smrt Americi’ i ‘Smrt Izraelu’ biti slogani islamske nacije i potlačenih naroda svijeta“.

Američki predsjednik Donald Tramp ranije je pominjao te slogane dok je opravdavao vojne akcije protiv Irana.

Iranski i američki zvaničnici nagovijestili su da je tokom nedavnih indirektnih pregovora ostvaren napredak ka memorandumu o razumijevanju, odnosno početnom sporazumu koji bi vodio daljim pregovorima o konačnom dogovoru.

Glavni iranski pregovarač Mohamad Bager Kalibaf vratio se u Iran iz Katara nakon što je tražio oslobađanje oko 24 milijarde dolara zamrznutih iranskih sredstava kao dio početnog sporazuma, prenijeli su iranski mediji.

Iranska novinska agencija Fars, pozivajući se na izvor, navela je da su ta sredstva bila posljednja prepreka za postizanje sporazuma. Agencija ISNA saopštila je da su pregovori u Kataru bili „uglavnom pozitivni“.

Dok se ključni iranski uslovi odnose na ukidanje američke pomorske blokade, nuklearna pitanja i garancije suvereniteta, Iran takođe traži prekid sukoba u Libanu, gdje primirje iz sredine aprila nije uspjelo da zaustavi borbe između Izraela i militantne grupe Hezbolah, koju podržava Iran.