Politika
Evropska komisija odobrila novu isplatu Crnoj Gori, ali upozorava na kašnjenje ključnih reformi
Crna Gora je dobila novu isplatu u okviru Instrumenta za reforme i rast, ali značajan broj reformskih obaveza kasni, uz upozorenja EK o političkoj polarizaciji i potrebama za daljim reformama.
Evropska komisija je odobrila Crnoj Gori novu isplatu sredstava u okviru Instrumenta za reforme i rast, ali je upozorila da značajan broj reformskih obaveza kasni i da su za njih odobreni grejs periodi do sredine ili kraja 2026. godine.
U izvještaju EK se navodi da su mnoge reforme djelimično sprovedene ili su zakoni još u proceduri. Među reformama koje nijesu ostvarene su reforma upravljanja državnim preduzećima, izmjene antikorupcijskog okvira za javne nabavke, usvajanje novog Zakona o zaštiti konkurencije, puna usklađenost registra firmi i registra Centralne banke Crne Gore, kao i koraci iz oblasti digitalizacije, sajber bezbjednosti i transporta.
"Demokratske institucije u Crnoj Gori uglavnom funkcionišu zadovoljavajuće, ali politička polarizacija i fragmentacija parlamenta i dalje stvaraju rizik od kriza i institucionalnih blokada", navodi EK. Ističe se da je postignut konsenzus o brojnim reformama važnim za EU integracije, ali da Crna Gora mora nastaviti reformu izbornog zakonodavstva i sprovođenje preporuka OEBS/ODIHR-a.
Pravni okvir za nezavisno i odgovorno pravosuđe je uglavnom uspostavljen, ali je potrebno dodatno usklađivanje sa evropskim standardima, uključujući Ustav, kao i značajno unapređenje kvaliteta i efikasnosti pravosuđa.
Što se tiče ekonomije, EK ocjenjuje da crnogorske vlasti sprovode makroekonomsku politiku usmjerenu ka stabilnosti, ali da "značajne slabosti i dalje postoje i na prihodnoj i na rashodnoj strani". Srednjoročni budžetski okvir je nedovoljno robustan, a praćenje fiskalnih rizika ograničeno je uglavnom na državna preduzeća.
Takođe, IT infrastruktura za planiranje budžeta je neadekvatna, a nepostojanje centralizovanog sistema za obračun zarada podriva kontrolu nad javnim zaradama. "Upravljačka odgovornost unutar potrošačkih jedinica takođe nije dovoljno ukorijenjena u praksi, uprkos formalnim odredbama", navodi se u izvještaju.
Sprovođenje reformi iz Reformske agende za period 2024-2027. uslov je za dobijanje sredstava iz Instrumenta za reforme i rast u okviru Plana rasta EU za Zapadni Balkan. Crna Gora je do sada dobila predfinansiranje i tri tranše, ukupno 44,2 miliona eura, dok je Vlada očekivala veće iznose zbog neispunjenih reformskih koraka.
U izvještaju Vlada ističe da je promjena Ustava Crne Gore značajan izazov jer zahtijeva širok politički konsenzus, dvotrećinsku većinu u Skupštini i usklađenost sa međunarodnim standardima. "Reforma direktno zadire u strukturu i način funkcionisanja Sudskog savjeta, čime se otvara prostor za političke otpore, posebno kada je riječ o uklanjanju ministra pravde iz sastava Savjeta. Uprkos pozitivnim ocjenama Evropske komisije i Venecijanske komisije o dosadašnjim koracima, puna depolitizacija pravosuđa i jačanje institucionalne nezavisnosti zahtijevaju nastavak reformskog dijaloga, tehničku preciznost i spremnost na kompromis među ključnim akterima", piše u izvještaju.