EK usvojila finansijski plan za pristupanje Crne Gore i integraciju u budžet EU

Paket objašnjava kako bi se sredstva EU raspoređivala, kako bi Crna Gora doprinosila budžetu EU nakon učlanjenja i kako bi se upravljao prelazak sa pretpristupne pomoći na puno učešće u unutrašnjim politikama EU. Predstavljen je kao strateški korak koji ima za cilj pripremu i EU i Crne Gore za proširenje, sa širim ciljem jačanja evropske stabilnosti, jedinstva i ekonomske integracije.

Finansijski paket je u suštini mapa puta za integraciju Crne Gore u dugoročni budžetski sistem EU. On opisuje kako bi zemlja prešla sa dobijanja pretpristupne pomoći na puno učešće u internim mehanizmima finansiranja EU, što uključuje pristup ključnim oblastima politika kao što su regionalni razvoj, poljoprivreda, socijalna politika i unutrašnji poslovi, koje bi se sve sprovodile kroz modele finansiranja zasnovane na rezultatima u okviru budućeg budžetskog okvira EU.

Evropska komisija naglašava da je ova tranzicija osmišljena tako da obezbijedi kontinuitet, smanji administrativne poremećaje i uskladi javnu upravu Crne Gore sa standardima EU u upravljanju javnim finansijama. Paket se takođe zasniva na predlozima povezanim sa sljedećim Višegodišnjim finansijskim okvirom (MFF) EU, što znači da brojke i mehanizmi odražavaju očekivane, a ne konačno usvojene budžetske odluke.

U osnovi prijedloga nalazi se princip da proširenje treba da bude i zasnovano na zaslugama i ekonomski korisno i za državu kandidata i za Uniju.

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen opisala je ovu inicijativu kao konkretan korak ka evropskoj budućnosti Crne Gore, naglašavajući da proširenje uspijeva kada se zasniva na zajedničkoj posvećenosti, povjerenju i sprovođenju reformi. Paket je osmišljen ne samo da integriše Crnu Goru u budžet EU kao korisnika, već i kao doprinosioca, što znači da bi nakon pristupanja zemlja učestvovala u finansiranju Unije na isti način kao i postojeće države članice. Prema Evropskoj komisiji, ova dvostruka uloga treba da obezbijedi pravičnost unutar Unije i dodatno ojača institucionalno usklađivanje Crne Gore sa standardima EU.

Značajna finansijska dimenzija prijedloga je procijenjeni ukupni efekat pristupanja Crne Gore, koji Evropska komisija procjenjuje na oko 3,2 milijarde eura. Ova cifra odražava projektovane raspodjele u okviru različitih budžetskih poglavlja EU i uključuje prelazak sa pretpristupnih fondova na interne finansijske strukture EU. Pored toga, svi ranije dodijeljeni pretpristupni fondovi za Crnu Goru bili bi integrisani u unutrašnje politike EU, čime bi se obezbijedio kontinuitet investicija i izbjeglo dupliranje ili gubitak sredstava. Komisija naglašava da je ovaj pristup osmišljen da maksimizuje efikasnost, uz istovremeno podržavanje ekonomskog približavanja Crne Gore ostatku Unije.

Vremenski okvir paketa usko je povezan sa širim političkim i institucionalnim dinamikama proširenja EU. Pošto su pregovori o pristupanju otvoreni u svim poglavljima, a značajan broj već privremeno zatvoren, Crna Gora se sada smatra jednim od najnaprednijih kandidata za proširenje. Komisija navodi da je Crna Gora izrazila ambiciju da završi pregovore do kraja 2026. godine, a finansijski paket je osmišljen da podrži taj vremenski okvir tako što unaprijed pojašnjava budžetske implikacije. Istovremeno, prijedlog ne garantuje pristupanje u određenom roku, uključujući i bilo kakvu sugestiju o ulasku 2028. godine, jer članstvo zavisi od potpunog ispunjavanja kriterijuma i ratifikacije od strane svih država članica EU.

Paket takođe predviđa različite scenarije pristupanja, uključujući mogućnost da Crna Gora uđe u EU nakon početka narednog dugoročnog budžetskog perioda EU. Kako bi se to adresiralo, Komisija je osmislila fleksibilan okvir koji omogućava Crnoj Gori da pripremi jedinstven integrisani investicioni i reformski plan bez obzira na tačan datum pristupanja. Taj plan bi služio i kao nastavak pretpristupnog programiranja i kao osnova za budući nacionalni i regionalni partnerski okvir Crne Gore nakon što postane država članica. Cilj je da se obezbijedi kontinuitet politika i smanji administrativna složenost tokom prelaznog perioda.

Važno je da Evropska komisija naglašava da je ovaj finansijski okvir specifičan za Crnu Goru i da se ne primjenjuje automatski na druge zemlje kandidate. On odražava napredni status Crne Gore u pregovorima i predstavlja dokaz da politika proširenja EU ostaje zasnovana na učinku. Istovremeno, metodologija korišćena u paketu, uključujući proporcionalna prilagođavanja budžetskih plafona i postepeni prelazak u sektorsko finansiranje poput Zajedničke poljoprivredne politike, osmišljena je tako da izbjegne negativne finansijske efekte na postojeće države članice. Komisija takođe naglašava da neće biti smanjenja sredstava za sadašnje članice EU zbog proširenja.

Dodatni ključni aspekt prijedloga odnosi se na apsorpcioni kapacitet, odnosno sposobnost Crne Gore da efikasno koristi dodijeljena sredstva. Komisija navodi da su alokacije pažljivo usklađene sa administrativnim i institucionalnim kapacitetima zemlje, posebno u oblastima kao što su strukturni fondovi, poljoprivreda i unutrašnji poslovi. Podrška u okviru Zajedničke poljoprivredne politike uvodila bi se postepeno, dok bi finansiranje unutrašnjih poslova bilo prilagođeno potrebama Crne Gore u oblastima poput upravljanja granicama. Komisija takođe napominje da je Crna Gora već stekla praktično iskustvo u upravljanju sredstvima u EU stilu kroz Instrument za reforme i rast, što bi trebalo da doprinese lakšem prelasku na potpuno učešće u budžetu EU.

Nakon usvajanja, finansijski paket je upućen Savjetu Evropske unije, gdje će biti razmatran i pregovaran zajedno sa drugim elementima procesa pristupanja. On će takođe uticati na izradu zajedničke pozicije o Poglavlju 33 pregovora, koje se odnosi na finansijske i budžetske odredbe. Iako prijedlog predstavlja značajan korak naprijed, on i dalje ostaje predmet daljih pregovora između EU i Crne Gore i zavisi od šireg napretka pregovora o pristupanju.

Najnovije vijesti u vašem džepu!