Da li EU može odgovoriti izazovima opasnog svijeta?

Prijetnje sa istoka i zapada učinile su Evropsku uniju privlačnijom, ali njene spore i pravilima sputane institucije zahtijevaju hitnu reformu.

Primjer je nezadovoljstvo evropskih komesara zbog nemogućnosti službenih električnih vozila da pređu 280 milja između Brisela i Strazbura bez punjenja. Iako je upotreba električnih vozila obavezna u skladu sa politikom smanjenja emisija Zelenog dogovora EU, postavlja se pitanje zašto predsjednici Komisije Ursuli fon der Lajen nije dozvoljen benzinski motor i zašto se uopšte putuje između ova dva grada, s obzirom na troškove i zamor.

Evropski parlament zasjeda u oba grada, što poreske obveznike košta desetine miliona eura godišnje. Voz koji je 2023. godine trebalo da preveze evropske poslanike u Strazbur slučajno je preusmjeren u Diznilend, što je izazvalo podsmehe, ali Francuska ne dozvoljava da Strazbur bude zaobiđen zbog nacionalnog prestiža.

Iako su ovakve priče bile predmet kritika tokom breksita, danas na sjeveru Evrope raste interesovanje za EU. Island će u avgustu održati referendum o nastavku pregovora o pristupanju, a u martu je potpisao partnerstvo sa Briselom u oblasti bezbjednosti i odbrane. Norveška konzervativna opoziciona stranka sada podržava pristupanje EU, dok stanovnici Farskih Ostrva razmatraju nezavisnost od Danske, članice EU.

Dva faktora utiču na ovo raspoloženje. Prvi je pritisak Donalda Trampa na Grenland, dansku teritoriju kojoj je prijetio aneksijom. Trampova politika odražava uvjerenje u američku dominaciju nad zapadnom hemisferom. Nakon oštrih kritika lidera EU i NATO-a, Tramp je smanjio ton, ali nije odustao. Premijer Grenlanda jasno je poručio da "Grenland nije na prodaju". Ove prijetnje su zamrznule snove o nezavisnosti i približile Grenland Danskoj i EU.

Drugi faktor je zabrinutost zbog ruskog miješanja u predstojeći islandski referendum. Islandska ministarka spoljnih poslova Torgjerdur Katrin Gunarsdotir upozorila je na mogućnost dezinformacija i retorike "iz priručnika Najdžela Faraža i Reform UK" koje bi mogle uticati na ishod referenduma.

Sve intenzivnije nadmetanje Rusije, SAD i Kine u arktičkom regionu usmjerava pažnju lokalnog stanovništva na prednosti pripadnosti velikim multinacionalnim grupacijama poput EU. Island i Grenland nemaju sopstvene oružane snage i oslanjaju se na NATO, što u praksi znači na SAD, čiji bezbjednosni kišobran je u Trampovo doba pokazao slabosti.

U Velikoj Britaniji, pitanje odnosa sa EU postalo je ključno na dopunskim izborima u Mejkerfildu. Kandidati poput Endija Bernama i Vesa Stritinga zalažu se za povratak u EU, dok Reform UK želi da glasanje pretvori u obračun oko Evrope.

Sve veće prijetnje sa istoka i zapada pružaju podsticaj za reformu EU, ali njene institucije i dalje pokazuju tromost. Rusija pojačava hibridne aktivnosti protiv Evrope, uključujući sajber-napade i dezinformacije, dok EU reaguje nekoordinisano i previše pomirljivo.

Iako je EU uspjela da održi jedinstvo u podršci Ukrajini, politika proširenja je slaba, a zemlje kandidati čekaju u redu. EU je daleko od stvaranja autonomne "evropske vojske" i nastavlja da podbacuje u zajedničkoj proizvodnji oružja.

Predsjednica Komisije Ursula fon der Lajen uspijeva da drži stvari pod kontrolom, ali prilike za jačanje EU mogle bi biti propuštene zbog budžetskih rasprava, nacionalnih rivalstava i tromosti Brisela.

Nada građana Islanda, Grenlanda i drugih prijatelja na sjeveru da im EU može pomoći da opstanu i napreduju u opasnijem svijetu, nije pogrešno utemeljena. Predatori poput Putina i Trampa, kao i saveznici poput Reform UK, neće čekati Evropu ako ona ne iskoristi ovaj trenutak. Ti gunđavi briselski komesari trebalo bi da sjednu na bicikle.