Ekonomija
Crnogorski javni dug: PR priča i strukturna realnost
Saopštenje Ministarstva finansija Crne Gore koje je objavljeno u medijima predstavlja primjer friziranog izvještavanja.
Ministarstvo se trijumfalno hvali javnim dugom od 5,13 milijardi eura, naglašavajući da je on pao na 59,9% bruto domaćeg proizvoda (BDP). Granica od 60% (Mastrihtski kriterijum) postala je magična linija u ekonomskoj psihologiji Crne Gore – sve što je makar za promil ispod nje, vlasti agresivno plasiraju kao ulazak u „bezbjednu zonu“.
Međutim, ovaj procenat je vještački generisan i duboko obmanjujući iz dva ključna razloga:
Nominalni pad duga za 55 miliona eura u jednom tromjesečju nije rezultat realnih ušteda, fiskalne discipline ili strukturnih reformi. To je uobičajena sezonska dinamika. U prvom kvartalu se tradicionalno troše depoziti akumulirani iz ranijih zaduženja kako bi se otplatile prispjele glavnice, dok se nova, velika zaduženja po pravilu realizuju u drugoj polovini godine.
Procenat duga u BDP-u (Dug/BDP) ne opada zato što smanjujemo dug, već zato što je brutalno naduvan inflacijom. Kada cijene svega divljaju, raste nominalna vrijednost svega proizvedenog, pa procenat duga prividno pada iako realna ekonomska baza i produktivnost stagniraju. Vlast se ovdje, paradoksalno, hvali efektima inflacije koja istovremeno kosi kupovnu moć i standard građana. Primjenjuje se porazna krilatica: „inflacija je odlična za punjenje budžeta, ali loša za građane“.
Ministarstvo sa ponosom ističe da je država „uredno servisirala sve obaveze“ i da radi na „stvaranju fiskalnog prostora za razvojne projekte“.
Reći da država uredno plaća svoje račune je apsolutni zakonski i tehnički minimum – alternativa tome je bankrot . To nije i ne može biti nikakav mjerljiv uspjeh za pohvalu, već elementarna ustavna i zakonska obaveza svake administracije.
Mnogo opasnija manipulacija krije se u frazi o „stvaranju fiskalnog prostora“. Crnogorske javne finansije nalaze se u hroničnom strukturnom deficitu kada se eliminišu efekti novih zaduženja. Tekuća, neproduktivna potrošnja (glomazna administracija, povećane penzije i socijalna davanja bez rasta produktivnosti) doslovno guta izvornu likvidnost budžeta. Fiskalni prostor za kapitalne projekte (poput nastavka izgradnje auto-puta) iz realnih, izvornih prihoda jednostavno ne postoji. Država je prinuđena da svaku novu investiciju finansira stoprocentno iz novih kredita, što priču o dugoročnom smanjenju duga pretvara u čistu iluziju.
U saopštenju se ističe kako u portfoliju dominiraju obaveze u eurima i fiksne kamatne stope, što navodno eliminiše valutni i kamatni rizik. Iako je tačno da smo trenutno zaštićeni od fluktuacija dolara (zahvaljujući ranijim hedžing aranžmanima za kineski kredit) i rasta EURIBORa, Ministarstvo svjesno prećutkuje cijenu tog privremenog mira.
Crna Gora je ušla u izuzetno opasan period u kojem stari, jeftini krediti i obveznice (sa istorijski niskim kamatnim stopama od 2% do 3%) sukcesivno dolaze na naplatu. Svako novo refinansiranje i izlazak na međunarodno finansijsko tržište sada se, zbog globalnih pooštravanja monetarnih politika, realizuje po stopama koje prelaze 5%, pa čak i 6%.
Iako su te stope fiksne, one su fiksirane na ekstremno visokom nivou. Taj dramatičan rast kamatnog tereta će u narednim godinama agresivno isisavati stotine miliona eura iz budžeta, direktno na štetu zdravstvenog sistema, obrazovanja i kritične infrastrukture.
Ovo zvanično saopštenje je klasičan politički anestetik za domaću javnost. Ono slavi prolazni, kvartalni i tehnički pad duga, dok svjesno ignoriše činjenicu da crnogorska ekonomija ostaje hronično zavisna od zaduživanja, sa predimenzionisanim i neproduktivnim javnim sektorom i potpunim nedostatkom ekonomske diverzifikacije.
Javne finansije jesu likvidne u ovom trenutku, ali ta prividna stabilnost je kupljena skupim aranžmanima i prebacivanjem tereta na godine koje dolaze. Ceh ovog „odgovornog upravljanja“ tek stiže na naplatu.
(Autor je raniji predsjedavajući Senatom Državne revizorske institucije Crne Gore)
Najnovije vijesti u vašem džepu!
Kreatori ekonomske politike žive u paralelnom univerzumu
Crna Gora na 38. mjestu u Evropi po kupovnoj moći, iza nje Srbija, Sjeverna Makedonija i BiH
Kasalica: Eksterne ekonomske krize potvrdile da crnogorska realna ekonomija može da izdrži takve vrste šokova, ali ne na dugi rok