Ekonomija
Crna Gora osniva Centralnu agenciju za upravljanje EU fondovima
Direktorat za finansiranje, ugovaranje i sprovođenje EU podrške u Ministarstvu finansija biće transformisan u samostalnu agenciju sa pravnom i finansijskom autonomijom, pripremajući Crnu Goru za upravljanje fondovima EU nakon ulaska u Uniju.
Crna Gora planira značajnu reformu u upravljanju evropskim fondovima kroz transformaciju Direktorata za finansiranje, ugovaranje i sprovođenje EU podrške (CFCU) u Ministarstvu finansija u samostalnu Centralnu agenciju za finansiranje i ugovaranje EU fondova. Cilj je uspostavljanje institucije sa pravnom, operativnom i finansijskom autonomijom, koja će omogućiti efikasno upravljanje milijardama eura iz evropskih strukturnih i kohezijskih fondova nakon ulaska Crne Gore u Evropsku uniju.
Plan osnivanja agencije predstavljen je u dokumentu Ministarstva finansija koji je razmatrala Vlada. Ministarstvo navodi: "U kontekstu prelaska Crne Gore sa pretpristupnih fondova (IPA) na podijeljeni model upravljanja EU fondovima, transformacija direktorata u samostalnu Agenciju je opravdana i neophodna radi institucionalne stabilnosti, kontinuiteta i usklađenosti sa regulativom EU, uključujući efikasno upravljanje, nadzor i izvještavanje prema Komisiji."
Evropska komisija je nedavno usvojila finansijski paket od 3,2 milijarde eura za Crnu Goru nakon njenog ulaska u EU. Ministarstvo finansija ističe da preporuku za transformaciju potvrđuju nalazi Revizorskog tijela Crne Gore, preporuke OECD SIGMA, te izvještaji Evropske komisije i Generalnog direktorata za proširenje i istočno susjedstvo.
"Transformacija se sprovela kroz usvajanje posebnog zakona o osnivanju Agencije, uz prethodnu konsultaciju sa Delegacijom Evropske unije i Evropskom komisijom, kako bi se obezbijedila usklađenost sa zahtjevima za akreditaciju i principima dobrog finansijskog upravljanja", navode iz Ministarstva.
Trenutni model rada, u kojem CFCU funkcioniše kao direktorat bez pravnog lica, ograničava zapošljavanje stručnog kadra, usporava donošenje odluka i povećava rizik od gubitka akreditacije i evropskih sredstava. Nova agencija, po uzoru na modele Hrvatske i Litvanije, preuzeće sve nadležnosti CFCU-a, ali sa većom institucionalnom nezavisnošću, fleksibilnijim zapošljavanjem i sopstvenim budžetom.
Prema predloženom modelu, agencija će biti pravni sljedbenik CFCU-a, zadržavajući kontinuitet svih ugovora i obaveza prema Evropskoj komisiji, što predstavlja ključni korak u pripremi Crne Gore za korišćenje fondova kohezijske politike EU. Reforma bi trebala ojačati administrativne kapacitete, povećati efikasnost u povlačenju evropskog novca i otkloniti primjedbe na nedostatak kadra i ograničenu operativnu samostalnost.
Ministarstvo finansija podsjeća da je kroz pretpristupne IPA programe izgrađen sistem za upravljanje evropskim fondovima, pri čemu je CFCU bio prvo akreditovano implementaciono tijelo za realizaciju projekata finansiranih iz IPA fondova. "U skladu sa Uredbom (EU) 2021/1529 CFCU predstavlja ključni subjekt za sprovođenje procedura javnih nabavki, ugovaranja, kontrole i finansijskog upravljanja projektima u okviru indirektnog modela upravljanja (IMU) IPA sredstvima", ističu iz Ministarstva.
Zbog ograničenja trenutnog pravnog statusa, zaposleni u CFCU-u ne mogu biti direktno preuzeti u novu agenciju, već moraju prekinuti postojeći radni odnos i potpisati novi ugovor. Ministarstvo naglašava potrebu da CFCU funkcioniše u punom kapacitetu do formalnog preuzimanja nadležnosti od strane Agencije, kako bi se izbjegao prekid u radu nacionalnih struktura za upravljanje EU sredstvima.
Zakon o osnivanju Agencije treba da definiše naziv, sjedište, pravni status, funkcije, način imenovanja i finansiranja, kao i obaveze u vezi sa kadrovskim planom i prelaznim odredbama za uspostavljanje Agencije i preuzimanje nadležnosti od CFCU-a.