CGO upozorava: Digitalni napadi i nadzor sve veća prijetnja civilnom sektoru u Crnoj Gori

Digitalni napadi, nadzor i ugrožavanje bezbjednosti komunikacija predstavljaju sve ozbiljniji izazov za organizacije civilnog društva (OCD), novinare i aktiviste, dok se mehanizmi zaštite i podrške ne razvijaju istom dinamikom, čime se dodatno povećava njihova ranjivost, upozorava se u saopštenju Centra za građansko obrazovanje (CGO).

Istraživanje „Pod pritiskom: digitalna bezbjednost civilnog društva na Zapadnom Balkanu i u Evropskoj uniji“ pokazuje da civilni sektor u Crnoj Gori sve snažnije ukazuje na potrebu zaštite od digitalnog nadzora, unapređenja bezbjednosti komunikacija i dostupnije digitalno-forenzičke podrške. Istraživanje je sprovedeno u 11 država Zapadnog Balkana i Evropske unije, u partnerstvu CGO-a, dok je nosilac projekta bio Beogradski centar za bezbjednosnu politiku (BCBP).

Nalazi ukazuju da organizacije civilnog društva djeluju u sve složenijem digitalnom okruženju, koje karakterišu rastuće bezbjednosne prijetnje, ograničeni resursi i nedovoljno razvijeni sistemi zaštite. Iako većina organizacija primjenjuje osnovne mjere digitalne bezbjednosti, poput redovnog ažuriranja uređaja i višefaktorske autentifikacije, značajan broj njih nema razvijene interne procedure za upravljanje digitalnim rizicima, odgovor na incidente ili dugoročnu zaštitu podataka i komunikacija.

U Crnoj Gori su u istraživanju učestvovala 33 predstavnika i predstavnice civilnog društva, prvenstveno iz oblasti ljudskih prava, slobode medija, bezbjednosti novinara, borbe protiv korupcije, demokratizacije i zaštite prava marginalizovanih grupa – oblasti koje su često izložene pojačanom javnom, političkom i bezbjednosnom pritisku.

Rezultati pokazuju da organizacije u Crnoj Gori uglavnom primjenjuju osnovne mjere zaštite, dok su napredniji mehanizmi i dalje nedovoljno zastupljeni, posebno kada je riječ o procjenama digitalnih rizika, planovima odgovora na incidente i specijalizovanoj podršci za otkrivanje, analizu i dokumentovanje digitalnih napada.

Posebnu pažnju privlače podaci o mogućim oblicima digitalnog nadzora. Na regionalnom nivou, značajan broj ispitanika naveo je iskustva ili sumnje povezane sa nadzorom, a među prijavljenim slučajevima zabilježena su i iskustva ispitanika iz Crne Gore. Pojedini učesnici istraživanja povezivali su sumnjiva ponašanja svojih uređaja sa javnim kritikama koje iznose ili komunikacijom sa izvorima informacija, što dodatno naglašava potrebu za ozbiljnijim pristupom zaštiti digitalnih prava i sigurnosti aktera koji djeluju u javnom interesu. Kao najranjivije ističu alate koje svakodnevno koriste, poput aplikacija za razmjenu poruka i društvenih mreža.

Kada je riječ o potrebama za dodatnom podrškom, organizacije iz Crne Gore naglašavaju značaj obuka za identifikaciju špijunskog softvera i malvera, unapređenje lične bezbjednosti aktivista i zaposlenih, kao i bolje razumijevanje pravnih prava i mehanizama zaštite u slučajevima digitalnih napada. Istovremeno, istaknuta je potreba za dostupnijom digitalno-forenzičkom podrškom koja bi omogućila pravovremeno otkrivanje, analizu i dokumentovanje potencijalnih incidenata.

Jedan od ključnih zaključaka istraživanja jeste da mnoge organizacije nijesu sigurne kome mogu da se obrate u slučaju sumnje na digitalni napad ili nadzor, dok su usluge digitalne forenzike i specijalizovane tehničke podrške često ograničene ili finansijski nedostupne. To dodatno povećava ranjivost organizacija koje se bave zaštitom ljudskih prava, demokratskim nadzorom institucija i drugim pitanjima od javnog interesa.

Nalazi potvrđuju da digitalna bezbjednost više nije samo tehničko pitanje, već ključni preduslov za nesmetan rad organizacija civilnog društva, zaštitu slobode izražavanja, bezbjednost novinara i očuvanje demokratskog prostora. Iskustva organizacija iz Crne Gore ukazuju na rastuću svijest o ovim izazovima, ali i na potrebu za znatno većim ulaganjima u znanja, resurse i mehanizme podrške kako bi se odgovorilo na sve sofisticiranije digitalne prijetnje.