Kultura
Češki istoričar o Crnoj Gori: Odnos države i SPC podsjeća na zemlje sa vjerskim fundamentalistima
František Šistek ističe da je Crna Gora prije 1918. bila poznatija Evropi nego danas, a da je danas SPC mnogo više od vjerske institucije. On upozorava da crnogorska država i crkva imaju odnos sličan onom u zemljama gdje su pobijedili vjerski fundamentalisti.
Češki istoričar František Šistek, koji već decenijama proučava crnogorsku istoriju, ocjenjuje da je Crna Gora prije 1918. bila poznatija Evropi nego danas, dok je danas Srpska pravoslavna crkva mnogo više od vjerske institucije. Šistek ističe da je Crna Gora ušla u novu jugoslovensku državu kao "politički izbrisan prostor" i da se istorijska i identitetska pitanja i dalje koriste kao ključna politička oružja.
Govoreći o ulozi SPC, on upozorava da ta crkva u Crnoj Gori djeluje ne samo kao vjerska, već i kao politička i ekonomska sila, te da današnji odnos države i crkve poredi sa zemljama u kojima su "pobijedili vjerski fundamentalisti".
Šistek navodi da je Crna Gora u evropskoj istorijskoj svijesti gotovo nepostojeća, te da je danas manje poznata nego prije jednog vijeka. Takođe, ističe da crnogorski istoričari i naučnici do početka 21. vijeka nisu dovoljno radili na predstavljanju zemlje inostranstvu.
O događajima iz 1918. godine kaže:
"Crna Gora je poslije raspada Austro-Ugarske okupirana primarno srpskim trupama, uskoro je organizovana Podgorička skupština koja nije imala dovoljan demokratski legitimitet. Radilo se o jednom utilitarnom aktu kojim se Crna Gora prisajedinila Srbiji još prije nastanka nove Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Tako je u novu državu ušla kao jedan politički izbrisan prostor, bez vlastitog političkog subjektiviteta i bez vlastitih političkih predstavnika."
On objašnjava da je nezadovoljstvo centralističkim režimom dovelo do Božićnog ustanka 1919. godine, koji je imao elemente oružane pobune protiv srpske okupacije i sukoba između pristalica i protivnika ujedinjenja.
Šistek smatra da je 1918. i dalje politički aktivna tema zbog različitih društvenih uvjerenja i percepcija, te navodi:
"Zato nije ni toliko čudno što u Crnoj Gori još postoje ljudi koji Podgoričku skupštinu smatraju demokratskim i revolucionarnim izrazom volje crnogorskog naroda, i spremni su da slave ulazak srpske vojske 1918. u pojedine crnogorske gradove kao 'oslobođenje'. To je faktički neka crnogorska varijacija 'ravnozemljaštva'."